محدوده کاوند در جنوب غرب زنجان و در بخش سلطانیه از پهنه ایران مرکزی قرار دارد. توالی های سنگی پرکامبرین پسین-کامبرین پیشین سنگ میزبان کانه زائی هستند، در این میان بخش عمده کانه زائی با سنگ های دولومیتی سازند سلطانیه همراه است. کانه زائی به شکل های انبوهه ای، رگه-رگچه ای و پرشدگی فضاهای خالی کارستی مشاهده می شود. دگرسانی های اکسیدآهنی، کربناتی و سیلیسی در منطقه غالب است. هماتیت، اسپکیولاریت، طلا، کالکوپیریت، پیریت، کالکوسیت، مالاکیت، آزوریت، گوتیت و لیمونیت کانی های معدنی، درحالی که کوارتز، باریت، کلسیت و دولومیت کانی های باطله کانه زایی را تشکیل می دهند. آهن و طلا عناصر مهم کانسارساز در این منطقه هستند. مقدار متوسط آهن و طلا در کانه زایی کاوند به ترتیب 7/15 درصد (بیشینه 4/28 درصد) و 3/1 گرم در تن (بیشینه 6/14 گرم در تن) است. داده های زمین شیمیایی همبستگی مثبت بالایی را میان طلا با نقره، آرسنیک، آنتیموان، مس، روی، کادمیم، و باریم نشان می دهد. مطالعات میانبارهای سیال بر روی کوارتز از نمونه هایی با همیافتی کانی شناسی کوارتز+سولفید+طلا و اکسیدهای آهن+باریت+کوارتز+طلا متوسط درجه حرارت 84/277 درجه سانتی گراد و شوری 67/3 درصد وزنی معادل نمک طعام را ثابت می کند. کانه زائی به احتمال در فشار کمتر از 200 اتمسفر و عمق بیش از 700 متری تشکیل شده است. تجزیه میکروپروبی چند عنصری دانه های طلا از رسوبات بستر آبراهه ای نشان می دهد که در ترکیب طلای کاوند مقادیر طلا و نقره غالب است. مقایسه ترکیب شیمیایی ذرات طلای کاوند با آنهایی از انواع مختلف کانسارهای طلا، منشا اپی ترمالی آنها را ثابت می کند. کانه زایی کاوند را می توان یک کانسار طلای اپی ترمال با سنگ میزبان کربناتی در نظرگرفت.

کانسار روی- سرب- مس (نقره) گمیش تپه در شمال باختری کمربند آتشفشانی- نفوذی ارومیه- دختر و در 90 کیلومتری جنوب باختر زنجان قرار دارد. رخنمون های سنگی منطقه معدنی شامل توالی های آتشفشانی- رسوبی و رسوبی الیگومیوسن، گنبد نیمه ژرف داسیتی و آتشفشانی های ریوداسیتی پلیوسن و دایک هایی با ترکیب آندزیت پورفیری است. کانه زایی اصلی در کانسار گمیش تپه در امتداد گسل و شکستگی های عادی با روند شمال خاوری- جنوب باختری رخ داده که به سه مرحله برش های گرمابی، رگه- رگچه های سیلیسی- سولفیدی و سیلیسی- سولفیدی- کربناتی و رگه- رگچه های تاخیری نواری غنی از سیلیس و اسپکیولاریت قابل تقسیم است. سنگ های میزبان کانه زایی شامل کریستال لیتیک توف داسیتی، گنبد نیمه ژرف داسیتی و به ویژه توف اسیدی است. پاراژنز کانی شناسی در این کانسار از پیریت، آرسنوپیریت، کالکوپیریت، بورنیت، گالن، اسفالریت فقیر از آهن، تتراهدریت، تنانتیت و اسپکیولاریت تشکیل شده است. دگرسانی های مهم در منطقه معدنی شامل دگرسانی های سیلیسی، سیلیسی- سولفیدی، سریسیتی، کربناتی، آرژیلی و پروپیلیتی است. با توجه به الگوی توزیع و پراکندگی عناصر در نمونه های مواد معدنی، در میان فلزات پایه، بالاترین تمرکز عناصر مربوط به روی، سرب، مس و نقره است. میانگین عیار عناصر در رگه های کانه دار، 6 درصد روی، 4 درصد سرب، 2 درصد مس، 88 ppm نقره و 44 ppb طلاست. بر پایه مطالعات ریزدماسنجی میانبارهای سیال بلورهای کوارتز مربوط به مرحله اول و دوم کانه زایی، دمای همگن شدگی 260 تا 367 درجه سانتی گراد، درجه شوری 9.1 تا 16.9 درصد معادل وزنی نمک طعام و ژرفای تقریبی کانه زایی 956 متر در زیر سطح ایستابی دیرین، به دست آمده است. با توجه به درجه شوری میانبارهای سیال کانسار گمیش تپه و میزان بالای فلزات پایه، به نظر می رسد کمپلکس اصلی حمل کننده فلزات پایه و نقره، کمپلکس های کلریدی هستند. شواهد میانبارهای سیال، برش های گرمابی، بافت های نواری- قشرگون- کلوفرمی و سیلیس های بی شکل نشان می دهند که پدیده جوشش، عامل اصلی در ناپایداری این کمپلکس ها و ته نشینی کانه ها بوده است.

کانسار آنتیموان ارغش در جنوب نیشابور و در بخش شرقی زون سبزوار واقع شده است. این کانسار در مجموعه ای از سنگ های آتشفشانی و نفوذی وابسته به ائوسن تا الیگوسن تشکیل شده است. کانی سازی از نوع پرکننده فضای خالی است و به صورت رگه ها، رگچه های نامنظم و برش های گرمابی رخنمون دارد. کانی شناسی رگه ها نسبتا ساده است و استیبنیت کانی اولیه آنتیموان دار است. کانی های پیریت، کالکوپیریت و اسفالریت سولفیدهای دیگری هستند که همراه با استیبنیت یافت می شوند. کوارتز، ایلیت، آدولاریا، کلریت، اپیدوت، کلسیت و کائولینیت مهمترین کانی های باطله گرمابی را تشکیل می دهند که در اطراف رگه ها تشکیل شده اند. دگرسانی گرمابی در اطراف رگه ها دارای منطقه بندی است و سه نوع اصلی سیلیسی شدن در فاصله نزدیک به رگه ها، دگرسانی رسی پیرامون رگه ها و دگرسانی پروپیلیتی در فاصله دور از رگه ها را تشکیل می دهند. شدت دگرسانی رسی و سیلیسی شدن با افزایش عمق و دور شدن از رگه ها کاهش می یابد. ارزیابی داده های زمین شیمیایی بر پایه تحلیل های آماری چند متغیره، نشان دهنده همبستگی مثبت بین عناصر Zn، Ag،As  و Sb و الگوی توزیع مشابه این عناصر در گمانه های مورد بررسی است. ویژگی های کانی شناسی، دگرسانی و زمین شیمیایی منطقه مورد بررسی و مقایسه آن با کانسارهای اپی ترمال نشان می دهد که سامانه رگه ای کوارتز- آنتیموان ارغش در یک محیط اپی ترمال از نوع سولفیدی شدن پایین تشکیل شده است. این داده ها نشان می دهد که جوشش و سردشدگی محلول گرمابی از مهمترین فرایندهای نهشت کانسنگ در منطقه مورد بررسی است.

کانسار طلای سه بندون در بخش شمالی زون ایران مرکزی، در 40 کیلومتری شمال بردسکن واقع است. واحدهای سنگی رخنمون یافته در محدوده کانسار، مجموعه ای از سنگ های آتشفشانی-رسوبی کرتاسه شامل تراکیت تراکی آندزیت، آندزی بازالت، توف و شیل کربناته میباشند که بعد از ائوسن، توسط نفوذی های نیمه عمیق با ترکیب سینیت – کوارتز سینیت و دایکهای دیابازی قطع شده اند. اصلی ترین ساخت و بافتهای کانسنگ های طلادار، رگه-رگچه ای (استوک ورک) و برشی است که با کوارتز و کانی های سولفیدی پر شده اند. کانی شناسی کانسنگ ساده بوده و شامل پیریت، اسفالریت، کالکوپیریت، بورنیت، گالن، آرسنوپیریت، طلا، کالکوسیت، کوولیت و اکسیدهای آهن می باشد. طلا در اندازه های کوچکتر از 60 میکرون، به صورت میانبار در پیریت و کالکوپیریت، در مرز کانه های سولفیدی و نیز به صورت آزاد در کوارتز مشاهده شده است. مطالعات میانبارهای سیال بر روی کوارتزهای کانسنگ های طلادار، نشانگر آن است که میانبارهای اولیه بیشتر دو فازه (مایع +گاز) هستند. دمای همگون شدگی سیالات کانه ساز در بازه 165 تا 254 درجه سانتیگراد و شوری آنها از 9/0 تا 8/7 درصد وزنی معادل NaCl اندازه گیری شده است. مقایسه ویژگی های مطالعه شده در کانسار سه بندون با ویژگی های شاخص کانسارهای طلا، نشان می دهد که این کانسار به لحاظ ویژگی های زمین-شناختی و کانی سازی از جمله جنس سنگ میزبان، دگرسانی های همراه، ژئوشیمی و پاراژنز عنصری، ساخت، بافت و پاراژنز کانی شناسی و میانبارهای سیال بیشترین شباهت را با ذخایر اپی ترمال سولفیداسیون پایین تا حد واسط نشان می دهد.

کانه زائی مس (طلا-نقره) شمال خاور نارباغی در بخش میانی کمان ماگمائی ارومیه-دختر، همجوار با ذخائر مس کوه پنگ و نارباغی، قرار دارد. عمده واحدهای این محدوده شامل سنگ های آتشفشانی-رسوبی ائوسن و توده های نیمه عمیق الیگومیوسن می باشد که جایگیری آن در ارتباط با گسلهای امتدادلغز در حوضه های کم عمق رسوبی است. پهنه دگرسان با روند شمال خاور-جنوب باختر، در امتداد شکستگی های منتهی به توده نفوذی ، با انواع دگرسانی های سیلیسی، آرژیلیک (حدواسط- به ندرت پیشرفته)، پروپیلیتیک، سریسیتی، کربناتی و سولفیدی همراه است. کانه زایی در ارتباط با شکستگی ها و تشکیل رگه های نسبتا طویل (طول بیشتر از 400 و عرض متوسط 1 متر) همراه با مجموعه های برشی در کنار بافت های جانشینی، دانه پراکنده و رگه-رگچه ای است. این رگه ها اغلب شامل کوارتز، سریسیت، سیدریت و کالکوپیریت، بورنیت، کالکوسیت، کوولیت با پیریت و به ندرت سولفوسالتهائی چون تنانتیت و تتراهدریت می باشد. این سامانه با ایجاد انواع دگرسانی فعالیت خود را به صورت رگه های سفید سیلیسی در امتداد شکستگی ها آغاز و با ایجاد برشهای گرمابی و نفوذ سیالات سیلیسی- سولفیدی ادامه می یابد. مس بیشترین همبستگی را با روی، نقره، آرسنیک و طلا نشان می دهد. کانه زائی، تحت شرائط دمایی240-145 درجه سانتیگراد و شوری سیال 20 تا 30 درصد وزنی معادل نمک تشکیل شده است. حضور توام سیال های دو فازی غنی از مایع و تک فازی گاز، به فرایند جوشش و کاهش دما و افت فشار اشاره دارد. لذا، این سامانه شواهد سامانه های اپی ترمال سولفیداسیون حدواسط در کمان را نشان می دهد که در آن احتمالا سیال ماگمائی در مواجهه با ساختارهای نفوذپذیر و اختلاط با سیالهای محیطی (جوی و حوضه-ای)، باعث ته نشست مس- طلا همراه با سیدریت شده است.

کانسار طلای عربشاه طی فعالیت گرمابی حدود 11 میلیون سال پیش (بر پایه سن سنجی اورانیم- سرب زیرکن به روش LA-ICP-MS)، در شمال باختر کشور تشکیل شده است. این فعالیت، بخشی از کمان ماگمایی ارومیه- دختر بوده که عامل کانه زایی در این ناحیه، مشابه ذخایر طلای زرشوران، آق دره و ساری گونی شده است. سنگ میزبان کانه زایی شامل مجموعه ای از توالی های رسوبی متعلق به پالئوزوییک زیرین است که توسط توده های نیمه ژرف داسیتی کالک آلکالن با تمایل آلکالن (پتاسیم بالا) قطع شده اند. کانه زایی طلا در این کانسار به لحاظ بافتی بیشتر به صورت رگه- رگچه، پرکننده فضاهای خالی، برشی، توده ای و دانه پراکنده رخ داده است. کانه زایی طلا در کانسار عربشاه از دید نوع دگرسانی های گرمابی (کربنات زدایی، آرژیلیک، دولومیتی، سولفیدی و سیلیسی شدن) و روند تکوین کانه زایی در ارتباط با برشی شدن و ته نشینی سولفیدهای فلزات پایه، آهن، آرسنیک و آنتیموان شبیه به کانسارهای مرتبط با سامانه های زمین گرمایی (اپی ترمال کم سولفید) در جایگاه های آتشفشانی است. با این تفاوت که سنگ میزبان آن رسوبی است. بیشتر کانه های سولفیدی در این کانه زایی، شامل پیریت، آرسنوپیریت، ارپیمنت و رآلگار، استیبنیت، گالن، اسفالریت، طلا و کمتر کالکوپیریت است. طلا در این کانه زایی به صورت آزاد شده از دانه های پیریت اکسیده، همچنین بسیار ریز (نامریی) درون فازهای سولفیدی به صورت محلول جامد همچون پیریت های آرسنیک دار رخ داده است. با توجه به جایگاه ساختاری، سنگ میزبان، پاراژنز کانی ها، حضور آرسنیک، آنتیموان، جیوه و فلزات پایه، دگرسانی گرمابی و حضور طلا به صورت نامریی در پیریت های آرسنیک دار، کانسار طلای عربشاه را می توان در گروه کانسار های اپی ترمال با میزبان رسوبی که در محیط های کششی درون قاره ای تشکیل شده اند، رده بندی کرد.